Gmina Kościerzyna


Elektroniczne Biuro Obsługi Interesanta
e-PUAP
Biuletyn Informacji Publicznej

Facebook




Gminna Karta Dużej Rodziny



Modernizacja Stacji Uzdatniania Wody w Skorzewie



Polityka Prywatności
 
Urząd Gminy Kościerzyna
ul. Strzelecka 9
83-400 Kościerzyna
Telefon: 58 686 59 80
Fax: 58 686 59 83
e-mail: ug@koscierzyna.pl

Godziny pracy urzędu
poniedziałek: 7.30 – 15.30
wtorek: 7.30 – 15.30
środa: 7.30 – 17.00
czwartek: 7.30 – 15.30
piątek: 7.30 – 14.00


RSS
Dziś jest:
wersja tekstowa

Kaszubi

Każdy kto choć raz widział Kaszuby pozostaje pod ich urokiem. Zróżnicowany krajobraz, ciekawa historia, bogactwo kultury i zwyczajów, niezwykły język mieszkańców – to wszystko zachęca do odwiedzenia tej nadbałtyckiej krainy.
 
Kaszubi (Pomorzanie) to słowiańska ludność autochtoniczna Pomorza. W średniowieczu zamieszkiwali oni tereny między Odrą na zachodzie a Wisłą na wschodzie. Północna granica zasiedlonego przez nich obszaru zawsze opierała się o Bałtyk, podczas gdy południową stanowiły mokradła nad Notecią i trudno dostępne bory. W X/XI w. Kaszubi sąsiadowali na zachodzie ze Słowianami Połabskimi, na południu z Polanami, na wschodzie z Prusami. Przez wieki podlegali oni różnym wpływom (zwłaszcza niemieckim) i wypierani byli na wschód. Przetrwali na Pomorzu Gdańskim, gdzie ich liczebność szacowana jest na ponad 550 tys. Kaszubi zachowali własny język, tradycje i obyczaje oraz świadomość, że są prastarym plemieniem słowiańskim.

Dziś zamieszkują zwarty obszar, znajdujący się głównie w granicach powiatów bytowskiego, chojnickiego, kartuskiego, kościerskiego, puckiego i wejherowskiego. Poza tym są najliczniejszą grupą etniczną w powiatach: człuchowskim, gdańskim, lęborskim, słupskim oraz w Gdańsku, Sopocie i Gdyni.

Naukowcy nie doszli do konsensusu co do pochodzenia nazwy „Kaszubi”. Niektórzy twierdzą, że słowa „Kaszubi”, „Kaszuby” wywodzą się od nazw terenowych (np. mokradeł), inni natomiast uważają, że jest to nazwa etniczna, od której powstała nazwa terytorium. Po raz pierwszy pojawiła się ona w dokumencie papieża Grzegorza IX, w którym tytułował on księcia zachodniopomorskiego Barnima I dux Slavorum et Cassubiae. Określenie ludu w tej tytulaturze pojawiło się dopiero w wieku następnym, za panowania Barnima III (1320-1368), który był dux Cassuborum. Co ciekawe, w średniowieczu określenie Kaszuby stosowano do ziem zachodniej części Pomorza, nie zaś do Pomorza Gdańskiego, obecnie zamieszkiwanego przez ludność kaszubską.

Część Kaszubów zachowała własną kulturę i znajomość języka. W socjologii dominuje współcześnie pogląd, zgodnie z którym stanowią oni grupę etniczną narodu polskiego. Zdecydowana większość jej członków posiada podwójną identyfikację – narodową polską i etniczną kaszubską, choć są i tacy, którzy identyfikują się wyłącznie jako Kaszubi.

Symbole Kaszub

Stolica
Wiele miast pretenduje do miana stolicy Kaszub. Spór ten staje się nieraz pretekstem do ich promocji. Wydaje się, że w ostatnich latach udało się jednak osiągnąć konsensus co do tego, że Gdańsk jest stolicą Kaszub. Za przyjęciem takiego rozwiązania przemawiają argumenty, że właśnie w tym mieście była stolica państwa Świętopełka II Wielkiego, a w katedrze oliwskiej (nazywanej kaszubskim Wawelem) znajdują się groby średniowiecznych książąt pomorskich. Gdańsk był zawsze najważniejszym dla Kaszubów ośrodkiem gospodarczym. To właśnie w nim w 1912 r. zawiązało się Towarzystwo Młodokaszubów, tu również ukazywały się kaszubskie książki i gazety. Od 1956 r. nadmotławski gród jest statutową siedzibą władz naczelnych Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego – największej i najważniejszej kaszubskiej organizacji społeczno-kulturalnej, a od 1999 r. stolicą województwa pomorskiego,
w którego granicach zjednoczono całe Kaszuby.

Herb i flaga
Zwyczajowo przyjęło się, że herbem Kaszubów jest czarny gryf w złotym polu. Występuje on w wielu herbach samorządów terytorialnych na całym Pomorzu. To mityczne zwierzę przedstawiane jest jako twór z głową, szyją, szponami i skrzydłami orła oraz tułowiem, łapami i ogonem lwa. Jego pierwsze przedstawienia pochodzą ze starożytnej Mezopotamii oraz Indii. Gryf był strażnikiem bursztynu. W mitologii greckiej strzegł podziemnych skarbów Apollina, a w Rzymie był opiekunem boga mórz Neptuna. W V w. przed Chrystusem jego wizerunek pojawił się u naddunajskich Celtów. Gryf był symbolem przebiegłości, zręczności oraz siły. Od XIII w. stworzenie to występuje w herbach książąt zachodniopomorskich. Brali oni udział w wyprawach krzyżowych do Ziemi Świętej i być może tą drogą symbol ten stał się ich znakiem rodowym. Od gryfa pochodzi nazwa panującej na Pomorzu Zachodnim do XVII w. dynastii Gryfitów. Godłem Pomorza Gdańskiego gryf stał się dopiero po pokoju toruńskim (1466). Był on czerwony, bez korony, w srebrnym polu. W istniejącym w dwudziestoleciu międzywojennym województwie pomorskim właśnie temu gryfowi dodano złotą koronę. Czarny gryf w złotym polu po raz pierwszy pojawił się w XV w. w herbie wołogoskiej linii książąt zachodniopomorskich. Od zjednoczenia Pomorza Zachodniego przez Bogusława X (1454-1523) w wielkim dziesięciopolowym herbie pomorskim czarny gryf w złotym polu występował jako znak księstwa kaszubskiego. Najprawdopodobniej stamtąd Kaszubi przyjęli go w czasach współczesnych za swoje godło. Obecnie czarny gryf w złotym polu jest herbem województwa pomorskiego. Natomiast czerwony występuje m.in. w herbie województwa zachodniopomorskiego i landu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ciekawostką jest sięgający lat 90. XX w. zwyczaj naklejania przez kierowców godła Kaszub na samochodach. W ten sposób podkreślają oni swoje pochodzenie.

Flaga kaszubska ma barwy odherbowe – u góry pas czarny, na dole złoty. Często wykorzystuje się też flagi żółte z umieszczonym na nich centralnie czarnym gryfem.

Hymn
W wydanym w 1880 r. poemacie Hieronima Dedowskiego „O panu Czôrlińsczim co do Pucka po sécë jachôł”, jego bohater śpiewał marsz kaszubski. Piosenka ta wykonywana była potem przy różnych okazjach, w dwudziestoleciu międzywojennym nazywano ją już hymnem i śpiewano z powagą, na stojąco. Muzykę do niej napisał znany kompozytor Feliks Nowowiejski. Po II wojnie światowej pieśń tę wykonywano przy okazji najważniejszych uroczystości kaszubskich. W przeszłości różne środowiska podejmowały próby adaptacji innych utworów na hymn kaszubski. Spośród nich dużą popularność zyskała pieśń Jana Trepczyka „Zemia Rodnô”. Utwór Derdowskiego zawsze jednak bronił się siłą tradycji. Szczególnie mocno w świadomości Kaszubów zapisał się jego refren: Nigdë do zgùbë nie przińdą Kaszëbë, Marsz, marsz za wrodżem! Më trzimómë z Bòdżém.

Język kaszubski
Język kaszubski – obok języka czeskiego, słowackiego, serbołużyckiego i polskiego zaliczany jest do języków zachodniosłowiańskich. Przez lata naukowcy toczyli spór o status mowy kaszubskiej. Jedni utrzymywali, że jest to dialekt (gwara) języka polskiego, inni twierdzili, że kaszubszczyzna jest odrębnym językiem. Ten ostatni pogląd ostatecznie zwyciężył, co państwo polskie prawnie usankcjonowało przyznając ustawowo kaszubszczyźnie status jedynego w Rzeczypospolitej języka regionalnego.
 
Język kaszubski to jedyny język regionalny w Polsce, co zapisane zostało w "Ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym".
Na alfabet kaszubski składają się 34 litery:
A Ą Ã B C D E É Ë F G H I J K L Ł M N Ń O Ò Ó Ô P R S T U Ù W Y Z Ż
Alfabet kaszubski ma więc litery nie występujące w alfabecie polskim:
- ã – czyta się an lub yn
- é – dźwięki pośredni między i a y
- ë – e (krótko)
- ò – czyta się łe
- ô – wymowa y przy ułożeniu ust jak do u
- ù – czyta się łu lub łi.
Odmiennie niż w języku polskim głoski cz, sz, ż, dż wymawia się w kaszubskim bardziej miękko, jako [ć], [ś], [ź], [dź].

W kuchni kaszubskiej występuje wiele potraw ze śledzi. Podaje się je gotowane, smażone, duszone lub pieczone. W przeszłości w pobliżu miejsc, gdzie one występowały rozwijały się potężne miasta. Ich mieszkańcy bogacili się właśnie dzięki handlowi tą rybą. Śledź na Pomorzu stanowił ogólnodostępny produkt spożywczy i często był pożywieniem ludzi ubogich, dostarczającym cennego białka. Bodaj najbardziej znanym na Kaszubach daniem obiadowym są „pùlczi ze slédză”.

Będąc na Kaszubach koniecznie należy skosztować tradycyjnej zupy z żółtej brukwi (z żôłtich wrëków), czyli brukwi pokrojonej w kostki, z dodatkiem ziemniaków i mięsa, przeważnie gęsiny lub schabu. Przyprawia się ją majerankiem. Zupa ta jest bardzo pożywna.

Kaszubi chętnie przyznają się do zażywania tabaki. Do jej ponownej popularności przyczyniło się, o dziwo, wprowadzenie przed kilkoma laty zakazu jej produkcji i sprzedaży. Kaszubi, nie mogąc się z tym pogodzić, używkę produkowali domowymi sposobami. O sile tego zwyczaju świadczy fakt zażywania tabaki nawet w kościele podczas kazania! Kaszubi utrzymują, że tabakę zażywają od zawsze. Ich zawołaniem przy tej czynności są słowa: „Chcëmë le so zażëc”.

Co roku w innym mieście Kaszubi spotykają się na Zjazdach. Zjazdy Kaszubów są szczególną okazją do promocji kaszubszczyzny, podtrzymywania tradycji regionu oraz integracji Kaszubów. Gromadzą tysiące osób: mieszkańców regionu, działaczy Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, samorządowców. Przyjeżdżając z południa na północ, z północy na południe, specjalnym pociągiem Transcassubia, manifestują swoją jedność.

Radio Kaszëbë to dynamicznie rozwijająca się stacja, która dociera do blisko 640 tys. potencjalnych słuchaczy na Kaszubach. Odbierane jest w powiatach: puckim, wejherowskim, w północnej części kartuskiego i kościerskiego, a także w Gdańsku, Sopocie i Gdyni. Dwujęzyczność audycji (prowadzone są one po polsku i kaszubsku) idzie w parze z muzyczno-informacyjnym profilem radia.
 
Źródło: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie www.zk-p.org

Kaszubskie strony internetowe:

 
Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – www.kaszubi.pl
Akademia Bajki Kaszubskiej – www.akademiabajkikaszubskiej.pl
Skarbnica Kaszubska – www.skarbnicakaszubska.pl
Radio Kaszëbë – www.radiokaszebe.pl
Stowarzyszenie Kaszëbskô Jednota – www.kaszebsko.com
Pomorski Portal Społecznościowy – www.naszekaszuby.pl
Kaszëbsczi Słowôrz – www.cassubia-dictionary.com
Kaszubska Wikipedia – csb.wikipedia.org
Kurs języka kaszubskiego – pl.wikibooks.org/wiki/Kaszubski/Podstawy
Czëtnica – www.czetnica.org
do druku