Gmina Kościerzyna


Elektroniczne Biuro Obsługi Interesanta
e-PUAP
Biuletyn Informacji Publicznej

Facebook




Gminna Karta Dużej Rodziny



Modernizacja Stacji Uzdatniania Wody w Skorzewie



Polityka Prywatności
 
Urząd Gminy Kościerzyna
ul. Strzelecka 9
83-400 Kościerzyna
Telefon: 58 686 59 80
Fax: 58 686 59 83
e-mail: ug@koscierzyna.pl

Godziny pracy urzędu
poniedziałek: 7.30 – 15.30
wtorek: 7.30 – 15.30
środa: 7.30 – 17.00
czwartek: 7.30 – 15.30
piątek: 7.30 – 14.00


RSS
Dziś jest:
wersja tekstowa

Muzea, archiwa i zbiory

Muzeum – Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach

Muzeum powstało w 1906 roku jako pierwsze na ziemiach polskich muzeum na wolnym powietrzu. Urządzone zostało w XVIII-wiecznej podcieniowej chałupie wykupionej od miejscowego gospodarza Michała Hinza za sprawą osiadłych w tej wsi, w latach 90-tych XIX stulecia, Teodory i Izydora Gulgowskich.Ich wszechstronne zainteresowania i wieloletnia, wytrwała praca zaowocowała odkryciem zapomnianych źródeł kaszubskiej sztuki ludowej i twórczości rzemieślniczej, przywracając jej dawną świetność i zapewniając szeroką popularność. Poprzez zastosowanie warsztatowych metod pracy odrodziło się plecionkarstwo z korzenia sosny i uprawiany jest do dzisiaj haft oparty na motywach ludowych. Na niedługo ożyło meblarstwo inspirowane miejscowymi wzorami. Izydor Gulgowski, organizator, kolekcjoner, regionalista i społecznik, zapisał się również jako autor wielu literackich utworów i naukowych prac poświęconych etnografii Kaszub.
Po Jego śmierci w 1925 r. Teodora Gulgowska kontynuowała dzieło, pomimo pożaru, który w 1932 r. strawił zabytkową chałupę wraz z unikalną kolekcją czepców, malarstwa na szkle, mebli i sprzętów gospodarskich. Jej odbudowa, wraz z ponownym urządzeniem trwała cztery lata. W 1948 r. Teodora Gulgowska przekazała  Muzeum wraz ze zbiorami na Skarb Państwa.  W 1951 r. spoczęła obok męża na wzgórzu, na terenie Muzeum. W 1954 r. staraniem Muzeum Pomorskiego w Gdańsku nieopodal chałupy gburskiej postawiono chałupę rybacką przeniesioną z Wdzydz Tucholskich. Najstarsi bywalcy pamiętają ówczesny skansen jako tzw. „Chaty Kaszubskie” będące pod bezpośrednią opieką miejscowego „kustosza” Wiktora Grulkowskiego.
Obecny stan zagospodarowania Muzeum kształtował się etapowo. Na przełomie 1969/70 r. powstaje z inicjatywy kościerskiego społeczeństwa projekt jego rozbudowy na 12,5 ha. 10 lat później obszar Muzeum powiększono do 22 ha i podzielono na sektory charakteryzujące budownictwo Kaszub (bez pasa nadmorskiego) i Kociewia. Plenerowa część Parku Etnograficznego obejmuje 49 obiektów architektury ludowej z planowanych docelowo 80-ciu. Są to zagrody chłopskie i szlacheckie, chałupy i dworki, karczmy, szkoła, kościoły oraz wiatraki, kuźnia i tartak.  Obiekty wyposażone są w tradycyjne sprzęty i urządzenia używane przez mieszkańców wsi. Równolegle, obok prac konserwatorskich trwa zagospodarowywanie 22 ha terenu Parku poprzez m.in. wytyczanie dróg i kształtowanie zieleni. Muzeum w przyszłości powinno przedstawiać zwiedzającym zróżnicowany obraz życia mieszkańców kaszubskiej i kociewskiej wsi od XVII do połowy XX w. 

Kontakt:
Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach
Telefon 686-11-30
Wdzydze Kiszewskie
83-406 Wąglikowice
Strona internetowa muzeum
 
Główne atrakcje muzeum:

BUDOWNICTWO KASZUB POŁUDNIOWYCH I ZACHODNICH

1.  Chałupa gburska z Wdzydz Kiszewskich -  kopia XVIII w. zrębowej chałupy podcieniowej wykonana w 1936r. Wnętrze podzielone na narożną sień, izbę i alkierz, wyposażone w tradycyjne meble i narzędzia pracy z przełomu XIX i XX w.  W rogu izby usytuowany jest piec ogrzewczy z kafli doniczkowych.
 
2.  Chałupa rybacka z Wdzydz Tucholskich - zbudowana w latach 20-tych lub 30-tych XIX w. Ukazuje stan wnętrza po przebudowie na pocz. XX w. z meblami i sprzętem rybackim używanym przez bezrolną rodzinę wiejską.
 
3.  Chałupa gburska z Chrztowa - wzniesiona w 1852r. Zgodnie z ówczesną modą w budownictwie wiejskim, zwrócona jest ścianą frontową do drogi. Wnętrze komina powiększone o tylną sień zamienione w 1912r. na kuchnię. Pomieszczenia zajmuje wystawa poświęcona Teodorze i Izydorowi Gulgowskim oraz wdzydzkiemu rękodziełu artystycznemu.
4. Zabudowania zagrodnika z Borska – z lat 80-tych XIX w. Należały do rodziny utrzymującej się z pracy najemnej, hodowli, rzemiosła. W warsztacie funkcjonującym w zagrodzie od lat 20-tych XX w., właściciel zajmował się kołodziejstwem, stolarstwem, szkutnictwem, ciesielstwem, itp. Chałupa  – szerokofrontowa, dwuwnętrzna, wyposażona jest w meble i sprzęty domowego użytku z lat 20-tych i 30-tych XX w. Budynek gospodarczy – zbudowany został wg tradycji XIX w.; pierwotnie była to stodoła z klepiskiem oraz małym chlewem;  rozbudowany w czasach późniejszych o warsztat i dwa chlewiki.
 
5. Chałupa gburska z  Piechowic – datowana na k. XVIII w. Część podcienia zabudowana w latach 80-tych XIX w. Miejsce spotkań twórców ludowych oraz zespołu folklorystycznego „Wdzydzanki”. Wystawa: „Wdzydzkie rękodzieło artystyczne – warsztaty”.
 
6. Zagroda gburska z Nakli - charakterystyczna dla grupy zamożnych mieszkańców wsi kaszubskiej na pocz. XX w.:
chałupa z Lipuskiej Huty zrębowa, z podcieniem petnoszczytowym. z 1787 r.; we wnętrzach meble i sprzęty z XIX w.
chałupa robotnicza z Nakli zrębowo-szkieletowa, z XVIII w.; dawny chlew z przejazdem bramnym. w którego części na pocz. XX w. utworzono mieszkanie dla rodziny robotnika rolnego
chlew z Radunia - zrębowy, z 1905 r. wielownętrzny
stodoła z Szablewa - zrębowa, z 1748 r.; dwusąsiekowa, z przejezdnym klepiskiem
inne elementy zagrody: studnia z żurawiem, piwnica ziemianka, piec chlebowy oraz ogród.
 
7. Zagroda drobnoszlachecka z Trzebunia - typowa w 2 poł. XIX w. dla tej warstwy mieszkańców wsi:
dworek z Trzebunia zrębowy, z l. 20-tych XIX w.; wewnątrz, wśród wyposażenia, liczne meble i sprzęty z XIX w. przeniesione wraz z budynkiem
chlew z Krosewa - zrębowy, z 1863 r.; czterodziałowy (wozownia, obora, stajnia i owczarnia)
stodoła ze Słonego Starego - zrębowa, z XVIII w.; dwusąsiekowa, z przejezdnym klepiskiem
torfownik z Tuszkowych - szkieletowy, z k.XIX w.; magazyn opału, sprzętu połowowego i inne
kopia kapliczki z 1869 r. (oryginalna rzeźba z XV w. eksponowana jest w kościele), kamienno-ceglany piec chlebowy wykonany na wzór pieca w Szarłacie, ogród warzywny i kwiatowy. W pobliżu przydrożny krzyż z Czapiewic, z k. XIX w.
 
8. Zagroda zagrodnika ze Skorzewa - wybudowana jako zagroda gburska w 1 poł. XIX w., po 1865 r. należała do bezrolnych mieszkańców wsi:
chałupa ze Skorzewa - zrębowa, z podcieniem narożnym, z 2 ćwierci XIX w.; wnętrze z lat 30-tych XX w.
chlew z Górek zrębowy, z 1 ćwierci XIX w.
 
9.  Zagroda pólgburska ze Skórzewa o tradycji co najmniej z XVIII w.
chałupa ze Skorzewa - zrębowa, z podcieniem narożnym, z k.XVIII w., z dobudówką dla deputatników, z l. 60-tych XIX w.
budynek gospodarczy ze Skorzewa - połączenie szkieletowej stodoły z chlewem konstrukcji sumikowo-łątkowej (chlew odtworzony w muzeum), z pocz. XIX w.; stodolne wrota od strony podwórza zawieszone na "biegunach"
inne elementy zagrody, piwnice ziemianki, kopia kapliczki z figurą św. Jana Nepomucena, kamienne ogrodzenie.
 
10.  Zagroda rzemieślnicza Kalisk – (planowana do rozbudowy).
chałupa – z pocz. XIX w.; podcieniowa, konstrukcji zrębowej, kryta słomą; jej właścicielem i użytkownikiem był tzw. „gromadzki sołtys”.
chlew – z 1780 r. (data na nadprożu drzwi w podcieniu), jednownętrzny z podcieniem wspartym na jednym słupie, konstrukcji zrębowej. Wykorzystywany z hodowli inwentarza w zagrodzie rzemieślniczej.
 
11. Dworek z Nowego Barkoczyna zrębowo-szkieletowy, z podcieniem fron-towym, z 2 pół. XVIII w.

12. Zagroda drobnoszlachecka Czarnej Dąbrowy  –  (w trakcie odbudowy), o zwartej zabudowie. budynki tworzące zagrodę powstawały w różnych okresach czasu (od lat 70-tych XVIII w. do 1917 r.) wskutek czego zagroda jest dobrą ilustracją przemian w kaszubskim budownictwie wiejskim.
dworek – zrębowy z poł. XIX w. 
chlew – kamienno – ceglany z 1917 r., trójwnętrzny (obora, świniarnia i kuchnia gospodarcza z piecem chlebowym). Adaptowany do potrzeb wystawy tematycznej.
chlew – konstrukcji szkieletowej z lat 60-tych XIX w.
stodoła – zrębowa, z lat 70-tych XVIII w.; budynek z przejazdem bramnym (główny wjazd na teren zagrody), dwoma sąsiekami przedzielonymi klepiskiem oraz owczarnią dostępną z przejazdu.
 
BUDOWNICTWO KASZUB ŚRODKOWYCH

15.  Zagroda gburska z Garcza - (planowana do rozbudowy), przykład zamożnej zagrody rolniczo – hodowlanej o XIX w. tradycji; ukazana w muzeum w jej stanie z lat 30- tych XX w.
chałupa – z 1828r.; szkieletowa z murem wypełniającym z gliny, dach naczółkowy przykryty słomą, wnętrze ukazane po zmodernizowaniu systemu ogniowego (kuchnia urządzona w dawnym kominie).
chlew – przeniesiony z Szopy, wybudowany w 1934r.; kamienny, z dachem krytym „szyndlami” (rodzaj cienkich gontów dartych z drewna sosnowego, lub świerkowego). Jednoprzestrzenne wnętrze chlewa podzielone na stanowiska dla krów, koni, świń i kur.
stodoła – I poł. XIX w.; konstrukcja szkieletowa z murem wypełniającym z gliny, dach dwuspadowy przykryty słomą.
 
17. Leśniczówka z Nowych CzapliI - (w trakcie odbudowy), fundowana przez pruską administrację leśną w 4 ćw. XIX w.
chałupa – leśniczówka - budynek podpiwniczony, konstrukcji zrębowej, wieloizbowy. Forma i plan budynku narzucony przez administrację leśną.
budynek gospodarczy - ceglano-szkieletowy. Pod wspólnym dachem część inwentarska (ceglana) oraz stodoła.
 
21. Dworek z Ramlejów - wybudowany przez Józefa Arendta z Kiełpina w 1945r. w miejscu poprzedniego domu, który spłonął w czasie wojny. Związany tradycją szlachecką z rodziną Puzdrowskich. Dom szerokofrontowy, dwutraktowy. Konstrukcja ścian szkieletowa, dach dwuspadowy kryty słomą. We wnętrzu znajdują się pracownie muzealne działu budownictwa.
 
BUDOWNICTWO KASZUB PÓŁNOCNYCH

23. Zagroda gburska z Gnieżdżewa
kapliczka z Puzdrowa - wybudowana w 1937 r. z inicjatywy mieszkańców wsi, którzy w 2005 r. przekazali ją do Muzeum. Wewnątrz figura MB Różańcowej przywieziona z Cęstochowy w 1937 r.
 
26. Zagroda szlachecka z Luzina - o XVII w. tradycji, pierwotnie folwark zakonu norbertanek z Żukowa:
dwór z Luzina - 3 ćw. XVII w. Zbudowany w konstrukcji zrębowo-szkieletowej wielokrotnie przebudowywany i modernizowany; wnętrze wielodziałowe z reprezentacyjnymi izbami od frontu.
Wystawy: „Mieszkanie szlachecko - ziemiańskie na Kaszubach z pocz. XX w.”, „Czystość i porządek domowy w k. XIX w. i pocz. XX w.”, „Dzieje zagrody folwarcznej z Luzina”.
spichlerz z Luzina - z 3 ćw. XVIII w. o konstrukcji szkieletowej z murem wypełniającym z gliny.
Wystawa „Polacy, Niemcy, Kaszubi. Fotograficzne obrazki z życia kaszubskiej i pomorskiej wsi XIX i XX w.” (We współpracy z Instytutem Herdera w Marburgu – Niemcy).
chlew – 3 ćw. XIX w., budynek wielodziałowy (obora, stajnia, świniarnia, magazyn pasz), kamienny z dachem dwuspadowym, przykrytym dachówką.
stodoła – z k. XIX w., konstrukcji szkieletowej, oszalowana deskami, dach dwuspadowy przykryty papą.
 
29. Świątynia z Bożegopola Wielkiego - ufundowana została przez Bertholda von Luntosch właściciela wsi w latach 1637-1658. Budynek wzniesiono w konstrukcji szkieletowej z drewna sosnowego, z murem wypełniającym z cegieł. Pierwotnie służyła jako zbór protestancki, a po 1946 r. jako kościół katolicki. W 1743 r. bryłę świątyni wzbogacono dzwonnicą ustawioną na stropie, a w 1867 r. dobudowanąo wschodnią zakrystię. W 1789 r. wymurowano w kościele kryptę grzebalną dla rodziny Wejherów, właścicieli wsi od 1789 do 1945 r.
BUDOWNICTWO KOCIEWIA LEŚNEGO
34.  Zagroda chałupnika z Zazdrości (planowana do rozbudowy), zbudowana na pocz. XIX w. w osadzie śródleśnej w Borach Tucholskich założonej przed 1780 r., której mieszkańcy trudnili się głównie przemysłem leśnym, a w mniejszym stopniu zajęciami rolniczo – hodowlanymi;.
chałupa z Zazdrości - wybudowana po 1802 r. Jej użytkownikami byli bezrolni, utrzymujący się z pracy najemnej i rzemiosła. Konstrukcja ścian zrębowa – „na obłap”, z ostatkami. Dach pokryty sosnowymi
 „dranicami”. Wnętrze jednoizbowe z wyposażeniem z II poł. XIX w.
 chlew - z pocz. XIX w., o konstrukcji zrębowej, w której „brusy” powiązano „na obłap”; kryty słomą, jednownętrzny.
 
BUDOWNICTWO KOCIEWIA POLNEGO

39.       Chałupa z Klonówki - – wybudowana dla robotników folwarcznych w latach 30-tych XIX w. Wymurowana z bloczków glinianych, z podcieniem pełnoszczytowym.
Wystawa „Florian Ceynowa i Powstanie Starogardzkie 1846r.”
40.       Zagroda ze Szczodrowa -  dwubudynkowa, zamieszkała dawniej przez robotników rolnych.
chałupa – wybudowana przed 1874r. Wnętrza z lat 20-tych XX w.; w części południowej – mieszkanie weterynarza ludowego.
chlew z Klukowej Huty – wybudowany w 1897r. przez cieślę Kopicę (z okolic Lipusza) na zlecenie właściciela gospodarstwa gburskiego zatrudniającego robotników rolnych.Konstrukcja ścian szkieletowa, dach dwuspadowy przykryty słomą.
 
41.       Zagroda gburska z Pogódek - – przykład XIX w. gospodarstwa rolniczo-hodowlanego z Kociewia. Składa się z chałupy i stodoły.
 chałupa z Pogódek - wybudowana w latach 70-tych XIX w. Ściany o konstrukcji sumikowo-łątkowej. We wnętrzu, wokół centralnego komina, rozlokowane są dwie sienie i cztery pomieszczenia użytkowe.
stodoła z Grabówka - wybudowana w 1749r.; z dwoma sąsiekami przedzielonymi przejezdnym klepiskiem. Dobudówki o konstrukcji szachulcowej pełniły funkcję chlewików.
 „Boża Męka” – kopia krzyża z ludową pasyjką z 1889r. pochodzącego z tej zagrody. Oryginał po przeprowadzonej konserwacji znajduje się w zbiorach Muzeum.
 
BUDYNKI PRZEMYSŁOWE I UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ

44. Wiatrak z Jeżewnicy "koźlak" - zbudowany w 1876r. przez majstra Ludwicha. Posiada w wyposażeniu tradycyjne urządzenia przemiałowe oraz nowsze, wprowadzone w latach 20-tych XX w.
 
45. Wiatrak "Holender"  z Brus - zbudowany w 1876r., z elementów drewnianych dawnej dzwonnicy. Zmodernizowany w 1914r., użytkowany do 1947r. Zbudowany na planie ośmiokąta, wnętrze trzypoziomowe, ruchomy dach mieści koło paleczne osadzone na wale skrzydłowym.
pomocnicza szopa młyńska  - kopia szopy z Rolbika, konstrukcji  szkieletowej. We wnętrzu tokarnia używana do renowacji metalowych walców z mlewnika zbiożowego oraz tradycyjna prasa do wyciskania oleju z prażonego siemienia lnianego
 
46. Tartak ze Staniszewa – z trakiem typu horyzontalnego, służącym do przecierania drewna; produkt bydgoskiej fabryki „C. Blumwe i Syn” z k. XIX w. Jako napęd wykorzystywano dawniej koło wodne lub lokomobilę parową. Zadaszenie to kopia oryginalnej szopy tartacznej.

49. Zagroda szkolna:
szkoła z Więckowych - wybudowana w latach 50-tych XIX w. o szkieletowej konstrukcji ścian. Wnętrze wg typowego, ówczesnego projektu, podzielone na dużą izbę lekcyjną i mieszkanie dla nauczyciela. W budynku odtworzono izbę szkolną z okresu międzywojennego.
przyszkolny budynek gospodarczy z Kalisk - lata 80-te XIX w., konstrukcja szkieletowa z ceglanym murem
 
50. Kościół ze wsi Swornegacie - pod wezwaniem św. Barbary. Ufundowany został przez starostę tucholskiego i mieszkańców wsi oraz proboszcza z Konarzyn. ok. 1700r. Charakteryzuje się zwartą trójczłonową bryłą. Jego ściany zbudowane zostały w technice zrębowej, dach pokryty jest gontem. Wieża o konstrukcji szkieletowej, dostawiona w 1740r. Obok kościoła kopia krzyża z Wieprznicy z 1766r.
OŁTARZ GŁÓWNY – 3 ćw. XVII w. z obrazami św. Barbary i Jana Chrzciciela z pocz. XVIII w.
OŁTARZE BOCZNE – prawy - rokokowo-klasycystyczny z XVIII w. i lewy - klasycystyczny z XIX w. Deskowy strop pokryty jest malowidłami datowanymi na pocz. XIX w., przedstawiającymi medaliony z wizerunkami św. Barbary, Jana Chrzciciela i Oka Opatrzności w bogatej oprawie roślinnej. Nawiązuje do tradycji barokowej i podkreśla ludowy charakter wnętrza.
 
51. Dworek ze Skwieraw - wybudowany w pocz. XIX w. Wnętrze zaaranżowane dla potrzeb recepcyjnych Muzeum (kasa biletowa i sklepik z pamiątkami)
 
52. Dworek z Radunia - wzniesiony w latach 50-tych XIX w.; fundatorem była rodzina Lew- Kiedrowskich. W zabudowie wsi wyróżniał się wielkością i nowoczesnością konstrukcji, naśladując modne w poł. XIX w. dwory klasycystyczne. W budynku mieszczą się pracownie i biura Muzeum.
 
55. Kuźnia z Lini - zbudowana na pocz. XX w. Konstrukcja ścian szkieletowa, dach dwuspadowy pokryty papą. Użytkowana do lat 80-tych XX w.
 
58. Chałupa dzierżawcy ze Starej Huty -  szkieletowa; z lat 90-tych XIX w.; w Muzeum dostosowana do funkcji budynku gastronomicznego pod nazwą karczma „Wygoda”.
 
59. Karczma z Rumi - rekonstrukcja XVIII-wiecznej karczmy zajezdnej usytuowanej przy dawnym trakcie z Berlina do Gdańska. Poza karczmą pod wspólnym dachem znajdował się zajazd na powozy i dla koni. Budynek konstrukcji szkieletowej z drewna sosnowego z murem wypełniającym z cegieł. Dach wielospadowy przykryty dachówką holenderską. W Muzeum karczma pełni rolę sektora wejściowego - mieści wejście na teren ekspozycji, kasę biletową, multimedialną wystawę wprowadzającą oraz karczmę "Pod Wdzydzką Trocią" z pokojami gościnnymi.
 
INNE OBIEKTY NA TERENIE MUZEUM:

Grób założycieli Muzeum
Teodora z d. Fethke - 24.IX. 1860. Małe Chełmy - 21.11.1951. Izydor Gulgowski - 4.IV.1874, Iwiczno - 22.IX.1925
Pomnik poświęcony: "Twórcom Skansenu Kaszubskiego Teodorze i Izydorowi Gulgowskim" projekt Wawrzyńca Sampa, ufundowany przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w 1977 r.
Pomnik Róży Ostrowskiej - poświęcony związanej z Wdzydzami pisarce; ufundowany w 2005 r.
 
Plan muzeum:
 

Godziny otwarcia:
 

 Miesiąc

 Godziny otwarcia

 Dni tygodnia

 luty

10.00 - 15.00

 poniedziałek - piątek

 marzec

10.00 - 15.00

 poniedziałek - piątek

 kwiecień

9.00 - 16.00

 wtorek - niedziela

 maj

   9.00 - 16.00
10.00 - 18.00

 wtorek - piątek
 sobota - niedziela

 czerwiec

   9.00 - 16.00
10.00 - 18.00

 wtorek - piątek
 sobota - niedziela

 lipiec

10.00 - 18.00

 wtorek - niedziela

 sierpień

10.00 - 18.00

 wtorek - niedziela

 wrzesień

9.00 - 16.00

 wtorek - niedziela

 październik

10.00 - 15.00

 wtorek - niedziela

 

Bezpłatne zwiedzanie Muzeum z wyłączeniem wystaw we wnętrzach:
Od lutego do października 10 - 14 w poniedziałki
Od listopada do stycznia 10 - 14 od poniedziałku do piątku
Czas zwiedzania – 3 godz.
Niedzielne msze w kościele pod wezwaniem św. Barbary – godz. 8.00
NIECZYNNE: w Nowy Rok, Trzech Króli, Niedzielę Wielkanocną, Wszystkich Świętych, Dzień Niepodległości i Boże Narodzenie




Zielona Szkoła - zajęcia dla dzieci przed Chałupą gburską z Piechowic - koniec XVIII wieku



Kościół ze wsi Swornegacie pod wezwaniem Świętej Barbary około 1700 roku



Wiatrak "Koźlak" z Jeżewnicy - 1876 r.

Galeria zdjęć z Muzeum

do druku